Easy AHP ile Zarar Görebilirlik Analizi

Afet yönetimi çalışmalarında temel kavramlardan biri de zarar görebilirliktir. Herhangi bir tehlike karşısında oluşabilecek kayıplar olarak tanımlanmaktadır. Zarar görebilirlik ekonomik, sosyal, fiziksel gibi farklı açılardan ele alınabilmektedir. CBS desktekli afet yönetimi çalışmalarında daha çok oluşabilecek maddi kayıpların haritalanması olarak ele alınmaktadır.

Bir bölgeye ait zarar görebilirlik haritalarının üretilmesinde farklı teknikler bulunmaktadır. AHP (Analytic Hierarchy Process) ise bu alanda rasyonel bir metod olarak karşımıza çıkmaktadır. Yüksek lisans tezimde de zarar görebilirliğin belirlenmesinde AHP metodunu kullandım.

CBS tabanlı AHP analizi; farklı katmanların birbirleri ile kıyaslanarak katmanlara ait ağırlık değerlerinin (önem) belirlenmesi temeline dayanmaktadır. Bu sayede “karar vericiler” karmaşık problemlerin çözümlenmesinde bir hiyerarşi tanımlayarak uygunluk değerini sağlayan sonucu seçerler.

Örnek Uygulama

Bu uygulamada İstanbul, Sarıyer ilçesi sınırlarında bulunan bölge için zarar görebilirlik analizi gerçekleştirilmiştir. İlk önce AHP ile katman ağırlıkları belirlenmiş ardından ağırlıklı doğrusal birleştirme (weighted linear combination) analizi ile harita üretilmiştir. Tüm bu işlemlerin gerçekleştirilmesinde QGIS için geliştirdiğim Easy AHP eklentisi kullanılmıştır. Aşağıda bölgeye ait yerbulduru haritası ve analizde kullanılacak olan katmanlar gösterilmektedir.

Analiz Katmanlarının (Parametre) Oluşturulması

AHP analizinde girdi katmanlar için parametre terimi kullanılmaktadır. İlk önce eldeki katmanlardan analizde kullanılacak olan parametreler oluşturulmuştur. Bunlar sırasıyla

  • Bina katmanı (poligon) > Bina yoğunluğu (raster)

  • Elektrik Hattı (çizgi) > Elektrik Hattına Uzaklık (raster)

  • Fiber Hat (çizgi) > Elektrik Hatta Uzaklık (raster)

  • Karayolu (çizgi) > Karayoluna Uzaklık (raster)

Bina yoğunluğunun belirlemek için ilk önce centroidler oluşturup ardından kernel density yapabilirsiniz. Bir hatta olan uzaklığın belirlenmesi için proximity veya çoklu buffer yapabilirsiniz. Bu örnek AHP ve WLC hakkında olmasından dolayı katmanların üretilmesi konusuna fazla değinmeyeceğim.

Oluşturulan parametreler bu haliyle AHP’nin ardından yapılacak olan WLC analizinde kullanılamazlar. Çünkü farklı birimlerde (bina yoğunluğu ile mesafe gibi) bulunmaktadırlar. Dolayısıyla sınıflandırılarak aynı birimlerde olmaları sağlanmalıdır. Bunun için r.reclass aracını tavsiye ediyorum. Fiber hat, Elektrik hattı, Karayoluna uzaklığı 25m, 50m, 100m, 150m, 200m, >200m olacak şekilde 6 sınıfıa ayırdım. Bina yoğunluğunu ise dağılımı göz önünde bulundurarak 6 sınıfa ayırdım. Aşağıda bu dört farklı parametre gösterilmiştir.

Easy AHP

Analiz için parametrelerin oluşturulmasının ardından Easy AHP ile katman ağırlıkların belirlenmesi aşamasına geçiyoruz.

Ekletiyi başlatın ve uyarıyı okuduktan sonra sonra Next’e tıklayarak ilk adıma geçin. Burada girdi parametreleri seçerek devam edin. Önemli bir uyarı AHP analizi en az 3 katman en fazla 15 parametre ile gerçekleştrilmektedir.

Bu adımda katmanları ikili karşılaştırma (pairwise) ile derecelendireceğiz. Karşılaştırma yaparken 1 den 9 ‘a kadar olan rakamlar kullanılmalıdır (Saaty, 1980). Derece arttıkça katmanın diğer katmana olan olan üstünlüğü de artmaktadır. Ayrıca çapraz olan hücreler otomatikmen doldurulmaktadır. Tüm hücreler doldurulunca Calculat düğmesi tıklanarak AHP parametreleri hesaplanır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta CR değer 0.1 den küçük olmalıdır. Aksi halde tablo tutarlı olarak kabul edilmez (Saaty, 1980). Aşağıda bu örnek için oluşturduğum tablo gösterilmiştir.

Tablo tamamlandıktan sonra son adıma geçilir. Hesaplanan katman ağırlıkları kullanılarak WLC analizi ile zarar görebilirlik haritası oluşturulacaktır. Bu aşamadan Easy AHP, Processing Toolbox SAGA Raster Calculator aracını kullanmaktadır. Standart kurulumda bu araç bulunmaktadır fakat aracın çalıştığından emin olmanızı tavsiye ederim. Sonucun kaydedileceği konumu seçip Run düğmesine tıklayarak işlemi başlatın. Analiz tamamlandığında Sonuç katman QGIS içerisine eklenecektir.

Bu örnek çalışmada AHP ve WLC gibi karmaşık işlemleri tek bir çatı altında birleştiren QGIS Easy AHP eklentisinden yararlanılmıştır. Aşağıda örnek olarak üretilen zarar görebilirlik haritası gösterilmiştir.

Yayınlamış olduğum yazıları kaynak belirtmek kaydıyla paylaşabilirsiniz.

Advertisements

2 comments on “Easy AHP ile Zarar Görebilirlik Analizi

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s